E-administracja jako narzędzie formowania społeczeństwa informacyjnego
Dynamiczny rozwój nowych technologii determinuje w naturalny sposób różnego rodzaju zmiany w funkcjonowaniu społeczeństwa. Cechą charakterystyczną tych zmian jest to, że w każdej przynoszącej dodatni efekt działalności człowieka, technologia i strategia realizacji są dobierane z uwagi na ich efektywność. Rewolucja informacyjna ostatnich lat uczyniła komputer uniwersalnym narzędziem optymalizującym funkcjonowanie różnych dziedzin życia. Jedną z tych dziedzin jest z pewnością administracja publiczna. Masowe zastosowanie technologii informatycznych pozwoli jak nigdy dotąd na usprawnienie działań organów administracji w tym samorządu terytorialnego, pozwoli na stworzenie przejrzystych i przyjaznych struktur, a w konsekwencji realizację głównego zadania jakim jest służenie obywatelowi. Nabiera to szczególnego znaczenia w kontekście budowy społeczeństwa informacyjnego, które powoli staje się niepodważalnym faktem społecznym.
- Cechy społeczeństwa informacyjnego
We współczesnych dyskusjach idea społeczeństwa informacyjnego pojawia się najczęściej w dwóch aspektach: jako opis przyszłego społeczeństwa, ku któremu dążymy, oraz jako zadanie, realizacja którego jest warunkiem dalszego rozwoju społecznego. Wedle założeń społeczeństwo informacyjne ma być lepsze od społeczeństwa przedinformacyjnego: ma dawać człowiekowi większe możliwości samorealizacji, wyrównywać szanse i likwidować niesprawiedliwości. Służyć temu ma przede wszystkim rozwój technologiczny, szczególnie w dziedzinach takich jak informatyka i telekomunikacja. Technologie te są często skrótowo określane w literaturze jako ICT.
W społeczeństwie informacyjnym (SI) dynamiczny rozwój technologii informatycznej prowadzi do nowego sposobu porozumiewania się miedzy ludźmi. Dotychczasowe ograniczenia w przekazywaniu informacji stopniowo przestają istnieć, możliwa jest wymiana informacji bez względu na czas i miejsce przy jednoczesnym zwiększeniu kontroli, jaką posiadają właściciele nowoczesnych urządzeń elektronicznych nad otrzymywanymi informacjami. Informacja i wynikająca z niej wiedza oraz nowoczesne technologie stają się podstawowym czynnikiem wytwórczym, a wszechstronnym czynnikiem rozwoju jest właściwe wykorzystywanie teleinformatyki. Można więc stwierdzić, że istotą społeczeństwa informacyjnego jest intensywnie rozwijający się sektor zajmujący się pozyskiwaniem i wykorzystywaniem wiedzy. Społeczeństwo staje się społeczeństwem informacyjnym, gdy osiąga stopień rozwoju oraz skali i skomplikowania procesów odpowiedzialnych za jego funkcjonowanie wymagający zastosowania nowych technik wykorzystywania olbrzymiej masy informacji generowanych przez te procesy.
Termin społeczeństwo informacyjne wywodzi się z Japonii (joho shakai), a pierwszym, który uzył go w 1963 r. był Tadeo Umesamo, autor artykułu na temat ewolucyjnej teorii społeczeństwa opartego na technologiach informacyjnych. Jedną z wcześniejszych prezentacji takiego społeczeństwa zaprezentowali w swojej pracy Alvin i Heidi Toflerowie. Traktują oni przemieszczanie się fal cywilizacyjnych jako “konflikt przesileń” wywołany cofaniem się i zanikaniem fali poprzedniej i zastępowaniem jaj przez nową. Charakteryzując dwie pierwsze fale - rolniczą i industrialną - piszą, że “intensywnie rozwijający się sektor trzeciej fali, dominacje swoją zawdzięcza nowym sposobom i wykorzystywaniu wiedzy” . Ich zdaniem trzecia fala prowadzi do zastępowania społeczeństwa masowego społeczeństwem indywidualistycznym, a więc dalece zróżnicowane gusty i potrzeby we wszystkich dziedzinach życia, które nowoczesne techniki i technologie są w stanie zaspokoić. Informacja staje się substytutem surowców, siły roboczej oraz innych produktów i zasobów.
Cechą charakterystyczną dla gospodarki informacyjnej jest rosnący udział procesu przetwarzania informacji we wszystkich rodzajach działalności gospodarczej. Przykładem może być produkcja przemysłowa , w której koszty zatrudnienia związane z przetwarzaniem informacji mogą sięgać 50%. Pojęcie “przetwarzania informacji” może być rozumiane szeroko, jako działania związane z wykorzystywaniem dotąd zdobytej wiedzy, lub w znaczeniu węższym, jako komputerowe opracowywanie danych w celu uzyskania informacji koniecznych do realizacji wcześniej założonego celu.
Skuteczne wykorzystywanie możliwości wynikających z rozwoju informatycznego wymagają odpowiedniego sprzętu, oprogramowania i właściwej dla wdrożenia innowacji informacyjnych organizacji. W obliczu wzrastającego znaczenia informacji kluczowym czynnikiem w tworzeniu społeczeństwa informacyjnego jest również nowoczesna edukacja. Konieczne jest wykształcenie w społeczeństwie zdolności wykorzystywania nowoczesnych technologii w nabywaniu wiedzy potrzebnej do objęcia nowych stanowisk pracy. Rozrastająca się infrastruktura techniczna powoduje zapotrzebowanie na wykwalifikowanych pracowników, potrafiących posługiwać się technikami informacyjno ? komunikacyjnymi w wydajny i efektywny sposób i stale podnoszący swoje kwalifikacje.
Konsekwencją rozwoju nowych technologii jest również tworzenie się nowych form demokracji opartych na powszechnym dostępie obywateli do informacji oraz zwielokrotnionym możliwościom wyrażania i badania opinii publicznej, a także łatwości organizowania się i uczestnictwa jednostek i grup w społecznym obiegu informacji. W tym kontekście bardzo ważne staje się stworzenie odpowiednich rozwiązań prawnych umożliwiających pełne wykorzystanie dostępnych rozwiązań technicznych, przy jednoczesnym zagwarantowaniu równego i powszechnego dostępu do tych technik. Zaniedbania w tej kwestii może prowadzić do tzw. wykluczenia cyfrowego (z ang. digital divide) objawiającego się podziałem na tych, którzy mają dostęp do nowoczesnych technologii i tym samym mogą w pełni uczestniczyć w życiu publicznym i tych, którzy pozbawieni takiej możliwości. Zjawiska wykluczenia cyfrowego nie da się oczywiście sprowadzić do nierównego dostępu do Internetu i podziału na podłączonych i niepodłączonych do sieci. Digital divide należy rozpatrywać także pod kątem kompetencji kulturowych i umiejętności posługiwania się Internetem i zdobyczami techniki.
Społeczeństwo informacyjne jest faktem społecznym, natomiast drogi dojścia do tego stanu rozwoju mogą być różne. Na ich wybór mają wpływ takie czynniki, jak : stan rozwoju systemu społecznego, stopień rozwoju technologii (systemów) informacyjnych, stan nastrojów społecznych, stopień podatności na zmiany społeczne a także wola polityczna elit rządzących. Ze względu na ekonomiczne korzyści, jakie społeczeństwo informacyjne generuje, powstaje ono niezależnie od naszej woli jako kolejny etap rozwoju ludzkości. Jego kształt nie jest jeszcze do końca zdeterminowany, a faktyczne, długofalowe skutki następujących zmian zasad i sposobów funkcjonowania wszystkich dziedzin życia nie są jeszcze znane.
