Szczególnie pierwsze dokumenty programowe koncentrowały się bardziej na pewnym uchwyceniu sensu zachodzących równocześnie zmian społecznych i wyciągnięciu wniosków na przyszłość. W żadnym wypadku nie możemy mówić o jakiejkolwiek skuteczności oddziaływania programów SI (społeczeństwo informacyjne) na będące ich przedmiotem społeczeństwo. Z tego też względu dokumenty programowe coraz bardziej odnoszą  się nie tyle na budowy struktur społeczeństwa informacyjnego, co do budowy informacyjnego państwa, które dla tego pierwszego może jedynie wyznaczać pewne instytucjonalne ramy działania.  Koncentrują się na obszarach których stan i kierunki rozwoju są determinowane w istotnej mierze przez działania państwa w jego wszystkich wymiarach.

Jednym z takich obszarów jest z pewnością administracja publiczna. Współczesne wizje tworzenia społeczeństwa informacyjnego nie dopuszczają możliwości jego powstania bez skutecznie działającego sektora publicznego, którego rosnąca efektywność i przejrzystość jest możliwa przede wszystkim dzięki powszechnemu zastosowaniu technologii informatycznych.   Kompleksowa informatyzacja w jednostkach administracji publicznej jest w dokumentach programowych a także w publicystyce nazywana e-administracją lub z ang. e-government.

Komisja Europejska definiuje pojęcie eGovernment jako “wykorzystanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych (ICT) w administracji publicznej, w ścisłym połączeniu z niezbędną zmianą organizacyjną i nowymi umiejętnościami służb publicznych w tym celu, aby poprawić jakość świadczonych przez administrację usług oraz uczynić bardziej efektywnym proces demokratycznej legitymizacji sprawowania polityki”.

Jest to zatem ujęcie zdecydowanie szersze niż amerykańskie pojmowanie eGovernmentu jako kwestii dostępności usług on-line świadczonych przez administrację. Można powiedzieć, że eGovernment w ujęciu europejskim oznacza głęboką przebudowę procesów biznesowych administracji, zrealizowaną na fundamencie ICT, zmierzającą do tego, żeby sektor publiczny był:
1.    Otwarty i przejrzysty - zarządzanie państwem musi być zrozumiałe i przewidywalne, otwarte na współpracę z obywatelami i kontrolę z ich strony;
2.    Przyjazny obywatelowi - służący dobru wszystkich obywateli. Usługi tego sektora muszą być zatem zorientowane na obywateli, organizacje i przedsiębiorstwa, a nie na potrzeby biurokracji. Nikt nie może być z nich wykluczony czy marginalizowany;
3.    Produktywny i efektywny - ma realizować usługi dla obywateli, organizacji i przedsiębiorstw o możliwie najwyższej jakości przy najbardziej efektywnym wykorzystaniu pieniędzy podatników, co w rezultacie będzie prowadziło do tańszej i szybszej obsługi klienta.

Elektroniczna administracja zmierza w kierunku administracji opartej na wiedzy, w tym sensie, że technologia stanie się wszechobecna, a administracja będzie świadczyć inteligentne usługi. Administracja oparta na wiedzy to inteligentny sektor publiczny, dostępny dla mobilnych użytkowników, wykorzystujący zarządzanie wiedzą oraz nowoczesne technologie. Oznacza to administrację dostępną zawsze i wszędzie, której użytkownik może dopasować usługę do swoich potrzeb, administrację potrafiącą się uczyć, jak użytkownik korzysta z usługi i jak ona może się do niego dopasować.

Platformy usług elektronicznych odgrywają szczególną rolę w procesie “otwierania” systemów informatycznych na potrzeby społeczeństwa informacyjnego. Stanowią one podstawę rozwiązań pozwalających na interaktywną realizację zadań publicznych i komercyjnych drogą elektroniczną . Szczególne oczekiwania w tym względzie wiązane są systemami informatycznymi określanymi jako elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej, w skrócie e-PUAP. Stanowi on realizację wizji rozwoju świadczenia usług publicznych drogą elektroniczną. Plan Informatyzacji Państwa na lata 2007-2010 zawiera dwa etapy tworzenia platformy: e-PUAP i e-PUAP2. Pierwszy etap budowy e-PUAP dofinansowany jest ze środków Sektorowego Programu Operacyjnego Wspieranie Konkurencyjności Przedsiębiorstw działanie 1.5 (e-PUAP-WKP), ma być zrealizowany do 2008 r.  Natomiast e-PUAP2 ma zostać wdrożony w latach 2008-2013 i ma rozszerzyć funkcjonalność powstałej już platformy.

System e-PUAP ma objąć kilka głównych obszarów funkcjonalnych. Po pierwsze, ma zawierać portal informacyjny poświęcony dostępnym usługom publicznym, w tym świadczonym drogą elektroniczną. Po drugie, ma dostarczyć platformę usług wspólnych wspierających świadczenie usług publicznych drogą elektroniczną. Platforma ta ma m.in. wspomagać dwukierunkową komunikację pomiędzy obywatelami i przedsiębiorcami a administracją publiczną, dostarczać pewne rozwiązania związane z bezpieczeństwem, a zwłaszcza uwierzytelnieniem, oraz zawierać broker dostępu do rejestrów publicznych. Ostatnim elementem przewidzianym w systemie e-PUAP jest środowisko wspierające prace nad standardami interoperacyjności, konsultowanie propozycji, opracowywanie modeli danych (w standardzie XML) oraz publikację standardów interoperacyjności.

Rezultatem projektu e-PUAP będzie uruchomienie infrastruktury pozwalającej na udostępnianie usług dla przedsiębiorstw i obywateli. Uruchomiona platforma będzie umożliwiała w przyszłości definiowanie kolejnych procesów obsługi obywatela i przedsiębiorstw, tworzenie kanałów dostępu do poszczególnych systemów administracji publicznej, rozszerzenie zestawu usług podstawowych o np. obsługę mikropłatności elektronicznych oraz wzbogacenie portalu o nowe kanały dostępu (WAP, SMS, itp.), a także mechanizmy agregujące grupy użytkowników (kampanie marketingowe, agregacja treści, fora dyskusyjne) .

Jak już wcześniej zostało wspomniane, e-PUAP oferuje zestaw elementarnych usług, które umożliwiają instytucjom publicznym budowanie i udostępnianie usług kanałami elektronicznymi. Kluczowe z tych elementarnych komponentów obejmują m.in. usługi bezpieczeństwa, komunikacyjne, front-end i  koordynacyjne. W  śród usług bezpieczeństwa szczególne znaczenie mają elementy takie jak infrastruktura katalogu użytkowników, zasobów i przywilejów wraz z mechanizmami rozproszonego zarządzania, mechanizmy identyfikacji i uwierzytelnienia użytkowników a także serwisy autoryzacji i serwisy realizujące elementarne operacje niezbędne w związku z wykorzystaniem podpisu cyfrowego (bezpiecznego podpisu elektronicznego jak również innego rodzaju sygnatur cyfrowych sporządzanych z wykorzystaniem asymetrycznej kryptografii). Usługi komunikacyjne mają służyć przekazywaniu informacji w postaci elektronicznej pomiędzy użytkownikami platformy w relacjach „obywatel/przedsiębiorca - instytucja publiczna” oraz „instytucja publiczna  - instytucja publiczna”. Usługi front-end zaś oferują podmiotom możliwość gromadzenia i zarządzania zasobami dokumentów dotyczących bieżących spraw oraz wykonywania operacji na dokumentach elektronicznych.
Terminowe wdrożenie rozwiązań e-PUAP ma kluczowe znaczenie dla samorządów terytorialnych, ze względu na ryzyko stworzenia wielu różnorodnych i niespójnych platform i usług w województwach i metropoliach. Platforma krajowa powinna być minimalistyczna pod względem ilości usług, ale maksymalistyczna pod kątem ich znaczenia dla codziennego funkcjonowania państwa i jego mieszkańców, niezależnie od przyjętej przez nich roli .

E-PUAP na poziomie regionalnym będzie dostosowany do projektów realizowanych przez samorządy. Udostępnione zostaną mechanizmy integrujące jednostki samorządu terytorialnego na platformie e-PUAP2 m.in. poprzez udostępnienie usług koordynacyjnych oraz wspierających tworzenie ram interoperacyjności zgodnie z katalogiem usług dostarczonych w ramach drugiej fazy projektu .

W sieci:

http://www.e-puap.mswia.gov.pl - strona projektu ePUAP

http://epuap.gov.pl - portal ePUAP

Reklama:

Przepisy kulinarne

Rząd chyba zaczął dostrzegać zgłaszane przez obywateli postulaty. Szykuje się kolejna, tym razem bardzo potrzebna moim zdaniem nowelizacja. Jak podaje Gazeta Prawna powstał projekt nowelizacji ustawy o podpisie elektronicznym zakładający m.in. wprowadzenie nowego rodzaju podpisu elektronicznego. Ma on wprowadzić tzw. podpis zaawansowany. Będzie on pośrednim rozwiązaniem pomiędzy bezpiecznym podpisem kwalifikowanym, który wymaga uzyskania certyfikatu i jest równoznaczny podpisowi odręcznemu, a zwykłym podpisem elektronicznym, który służy tylko potwierdzeniu tożsamości. Ponadto nowela ma wprowadzić specjalny podpis, który będzie służyć autoryzacji kontaktów administracyjnych między obywatelem a urzędem.

Szkoda, że na ten krok zdecydowano się tak późno. Przykłady naszych sąsiadów (np. Czechy) bardzo wydatnie pokazują, że w obrocie bardzo dobrze sprawdzają się wszelkie ?niekwalifikowane? rodzaje e-podpisów. Większa gama podpisów na pewno sprawi, że będzie je można łatwiej dostosować do konkretnych potrzeb, procedur i dokumentów. Z informacji Gazety Prawnej wynika, że rząd powinien przyjąć projekt nowelizacji na przełomie listopada i grudnia.

Zgodnie z nowelizacją ustawy o informatyzacji działalności podmiotów wykonujących zadania publiczne, posługiwanie się bezpiecznym podpisem elektronicznym w rozliczeniach z ZUS będzie obowiązkowe dla wszystkich zatrudniających powyżej pięciu osób dopiero od 21 lipca 2009 r., czyli rok później, niż planowano. To bardzo miła informacja dla ogromnej rzeszy przedsiębiorców, którzy nie wychylając się przed szereg i nie wierząc w ?ostateczność? tegorocznego terminu czekali cierpliwie na to, co przyniesie czas. Jest to też chyba informacja zwrotna dla wszystkich głowiących się nad statecznym kształtem uregulowań podpisu elektronicznego, że nie takiego rozwiązania oczekują obywatele.

Tak więc po 21 lipca 2009 r. firmy do rozliczeń z ZUS będą potrzebowały podpisu kwalifikowanego. Do tej pory ZUS raz na rok wszystkim firmom korzystającym z programu Płatnik wydawał certyfikaty niekwalifikowane. Miesięcznie - około 20 tys. takich podpisów. Certyfikaty ważne były przez rok, a po upływie tego terminu były odnawiane. Podpisem z certyfikatem niekwalifikowanym wydanym przez ZUS można posługiwać się wyłącznie w kontaktach z tą instytucją. Dzięki wspomnianej nowelizacji z podpisu niekwalifikowanego będą mogły jeszcze przez rok korzystać firmy, których termin ważności klucza jest krótszy niż do 21 lipca, a także nowi płatnicy.

Z pewnością opisywane przeze mnie rozwiązanie umożliwi rozłożenie w czasie zakupów certyfikatów kwalifikowanych. Połowicznie też ułatwi życie niektórym przedsiębiorcom. Czy rzeczywiście jednak przesuwanie terminów to najlepsze rozwiązanie? Może warto zastanowić się nad dalej idącymi poprawkami, jak choćby umożliwienie przypisywania podpisu nie tylko do osoby, ale i do firmy. W końcu unijne przepisy na to pozwalają.

Realizacja koncepcji społeczeństwa informacyjnego polegającej na usprawnieniu obsługi obywatela i przedsiębiorcy oraz stworzeniu możliwości świadczenia usług przez administrację publiczną za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej wymaga technicznej integracji systemów informatycznych funkcjonujących w administracji publicznej w oparciu o jednolite techniczne standardy interfejsów i formaty danych.

Instrumentami umożliwiającymi kontrolę jakości i integralności systemów informatycznych administracji są standardy informacyjne i teleinformatyczne. Jakość standardów informatycznych decyduje o jakości informacji oraz o efektywności funkcjonalnej, technicznej i ekonomicznej systemów teleinformatycznych administracji. Zakres stosowania jednolitych standardów informacyjnych decyduje o zakresie integralności i współdziałania systemów informatycznych.

Aby zapewnić stworzenie spójnych standardów informatycznych, zapewniających interoperacyjność systemów wykorzystywanych w administracji konieczna jest koordynacja działań na szczeblu centralnym. Odpowiednie standardy są niezbędnym warunkiem racjonalnego wdrażania systemów informatycznych w urzędach jednostek samorządu terytorialnego, gwarantując jednocześnie ich efektywne funkcjonowanie.

Podstawy do wydawania rozporządzeń określających minimalne wymagania dla systemów informatycznych w administracji stworzyła ustawa o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.

Rozdział 3 ustawy przewiduje stworzenie mechanizmów prawotwórczych, które mają zapewnić interoperacyjność na trzech płaszczyznach, jakimi są: stosowanie systemu teleinformatycznego, prowadzenie rejestrów publicznych oraz prowadzenie wymiany dokumentów w formie elektronicznej. W odniesieniu do systemów teleinformatycznych ustawa wprowadza zasadę wykorzystywania systemów spełniających tzw. minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych. Jednocześnie ustawodawca określił minimalne wymagania jako zespół wymagań organizacyjnych i technicznych, których spełnienie przez system teleinformatyczny używany do realizacji zadań publicznych umożliwia wymianę danych z innymi systemami teleinformatycznymi. Ustawa nie określa tych wymagań, stwarzając jedynie ustawową delegację Radzie Ministrów. Ustalenie tych wymagań ma zapewnić spójność działania systemów teleinformatycznych używanych do realizacji zadań publicznych przez określenie co najmniej specyfikacji formatów danych oraz protokołów komunikacyjnych i szyfrujących, które mają być zastosowane w oprogramowaniu interfejsowym przy zachowaniu możliwości nieodpłatnego wykorzystania tych specyfikacji. Przestrzeganie tych wymagań ma gwarantować również sprawną i bezpieczną wymianę informacji w formie elektronicznej między podmiotami publicznymi oraz między organami publicznymi a organami innych państw lub organizacji międzynarodowych, z uwzględnieniem Polskich Norm oraz innych dokumentów normalizacyjnych zatwierdzonych przez krajową jednostkę normalizacyjną.

Na podstawie art. 18 pkt 1 u.i.d.p. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych. Zgodnie z § 2 rozporządzenia systemy teleinformatyczne używane przez podmioty publiczne do realizacji zadań publicznych powinny spełniać właściwości i cechy w zakresie funkcjonalności, niezawodności, używalności, wydajności, przenoszalności i pielęgnowalności, określone w normach ISO zatwierdzonych przez krajową jednostkę normalizacyjną, na etapie projektowania, wdrażania i modyfikowania tych systemów. Systemy takie powinny również zostać wyposażone w składniki sprzętowe i oprogramowanie umożliwiające wymianę danych z innymi systemami teleinformatycznymi używanymi do realizacji zadań publicznych za pomocą protokołów komunikacyjnych i szyfrujących. Wspomniane składniki sprzętowe i oprogramowanie muszą zapewniać dostęp do zasobów informacji udostępnianych przez systemy teleinformatyczne używane do realizacji zadań publicznych przy wykorzystaniu odpowiednich formatów danych.

Przed wejściem w życie u.i.d.p i odpowiednich rozporządzeń urzędy jednostek samorządu terytorialnego wdrażając rozwiązania informatyczne samodzielnie próbowały stawić czoła wielu problemom związanym z wyborem odpowiednich formatów i systemów, które bardzo często były niekompatybilne i nie dawały możliwości zintegrowania z innymi systemami funkcjonującymi nie tylko na szczeblu rządowym, ale również w ramach tego samego urzędu. Takie zdecentralizowane podejście, niekoordynowane w skali krajowej i europejskiej powodowało powstawanie swoistych ?wysp informatyzacji?. Praktyka pokazuje również, że informatyzacja w samorządach polegała często na narzucaniu poszczególnym szczeblom gotowych rozwiązań technologicznych, a nie na wymianie danych na podstawie powszechnych standardów wymiany danych i interoperacyjności systemów. Lokalni decydenci często stawiani są w sytuacji wprowadzania odgórnie narzuconych systemów i rozwiązań często niebiorących pod uwagę lokalnej specyfiki bądź wykorzystywanych od lat rozwiązań.

Z technicznoprawnego punktu widzenia uregulowanie zagadnień związanych ze standardami w drodze aktu wykonawczego jest zabiegiem uzasadnionym. Umożliwia bowiem stosunkowo szybkie dostosowywanie standardów do poziomu dość dynamicznie rozwijającego się obszaru informatycznego. Ustawa nie sprowadza jednak wszystkich wymogów do aktu wykonawczego, bowiem w zależności od rodzaju podmiotu, z którym będzie następować wymiana danych, system musi spełniać dodatkowo wymóg równego traktowania rozwiązań informatycznych. Tę zasadę ustalono w art. 13 ust. 2 u.i.d.p i dotyczy ona jedynie sytuacji, w której przekazanie danych dokonuje się pomiędzy podmiotem publicznym a podmiotem administracji rządowej. Chroni to jednostki samorządu terytorialnego przed koniecznością zmiany lub całkowitej wymiany systemu informatycznego, gdy ustawa nakłada obowiązek przekazywania określonych informacji do organów administracji rządowej. Negatywne konsekwencje ewentualnej niezgodności systemów stosowanych do wymiany informacji miałby wówczas ponosić organ administracji rządowej, który musi znaleźć rozwiązanie techniczne zapewniające interoperacyjność systemu.

Standaryzacja w systemach informacyjnych, w których uczestniczy wiele podmiotów dostarczających informacje korzystających z informacji i realizujących swoje funkcje za pomocą procesów informacyjnych powinna mieć charakter kompleksowy. Chodzi o to, by każda jednostka organizacyjna dysponowała kompleksem norm informacyjnych, jakie powinna respektować oraz kompleksem standardów proponowanych jako rekomendacje - “best practices”. Ta ostatnia forma standaryzacji jest szczególnie cenna w przypadku systemów i procedur o dużej złożoności.

]]> 0 http://e-administracja.net/standardy/rola-standaryzacji-w-systemach-informatycznych-stosowanych-w-administracji-publicznej admin http://www.netbiel.pl http://e-administracja.net/?p=9 2008-08-16T11:53:52Z 2008-06-09T13:48:05Z

Istotne znaczenie w definiowaniu szeregu terminów właściwych dla komunikowania się w społeczeństwie informacyjnym ma Ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. oświadczeniu usług drogą elektroniczną . Określone w niej zasady znajdują zastosowanie do niemal wszystkich form realizowanych on-line.

Zgodnie z ustawą świadczeniem usługi drogą elektroniczną jest ?wykonanie usługi, które następuje przez wysyłanie i odbieranie danych za pomocą systemów teleinformatycznych, na indywidualne żądanie usługobiorcy, bez jednoczesnej obecności stron, przy czym dane te są transmitowane za pośrednictwem sieci publicznych? . Pojęcie zawarte w tym akcie prawnym stanowi odpowiednik pojęcia usługi społeczeństwa informacyjnego, występującego w dyrektywie 2000/31/WE . W samej dyrektywie termin usługi społeczeństwa informacyjnego nie został jednak zdefiniowany, lecz odwołuje się ona w tym zakresie do definicji zawartej w art. 1 ust. 2 dyrektywy 98/48/WE . Zakres usługi społeczeństwa informacyjnego został doprecyzowany w aneksie nr 5 do dyrektywy 98/48/WE, w którym wskazano przykłady usług nie mających takiego charakteru .

Dla przyjęcia, że usługa jest świadczona droga elektroniczną, konieczne jest łączne spełnienie następujących przesłanek:
- wykonanie usługi powinno nastąpić bez jednoczesnej obecności stron,
- wykonanie usługi powinno nastąpić przez wysłanie i odbieranie danych za pomocą systemów teleinformatycznych,
- usługa powinna być świadczona na indywidualne żądanie stron,
- wysyłanie i odbieranie danych powinno nastąpić za pośrednictwem publicznych sieci teleinformatycznych .
Zgodnie z treścią aneksu nr 5 pkt 1 do dyrektywy 98/48/WE, wymóg braku jednoczesnej obecności stron interpretowany jest jako brak fizycznej obecności usługodawcy i usługobiorcy w jednym miejscu w chwili wykonania usługi.

Jedną z najistotniejszych kwestii związanych ze świadczeniem usług drogą elektroniczną jest zapewnienie poufności i integralności przesyłanych danych, tak by dane ?zachowanie się? wyrażone przy użyciu mediów informatycznych mogło być uznane za prawne skuteczne oświadczenie woli danego podmiotu. Uczestnicy obrotu muszą mieć pewność, iż przesyłane dane, dokumenty oraz oświadczenia woli dotrą do adresata w niezmienionej postaci, a ponadto będą dawać co najmniej takie same gwarancje jak korespondencja na papierze .

Zgodnie z art. 60 Kodeksu cywilnego ?z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej?. Brzmienie to zostało ustalone przez ustawę o podpisie elektronicznym z 18 września 2001 r. Wprowadzenie zmiany art. 60 k.c. nie rozwiązało jednakże wszystkich problemów dotyczących dopuszczalności i skutków składania oświadczeń woli przez środki komunikacji elektronicznej. Należy zauważyć, iż nowe środki komunikowania się, w szczególności komputer i Internet, powodują zmianę w sposobie i możliwościach składania oświadczeń woli. Dotychczas każdorazowe złożenie oświadczenia woli czy to w formie pisemnej, czy ustnej musiało zostać zaakceptowane przez człowieka. Przy składaniu oświadczenia woli poprzez nowoczesne środki komunikacji nie jest każdorazowo wymagana zgoda, a nawet wiedza człowieka .

Jednoznaczne stwierdzenie autentyczności dokumentu bądź tożsamości składającego oświadczenie woli przy wymianie informacji drogą elektroniczną staje się szczególnie ważne w kontekście świadczenia usług przez administrację publiczną poprzez nowoczesne środki komunikacji. Kwestia zrównania dowodu z dokumentu tradycyjnego i elektronicznego została uregulowana w art. 5 ust. 2 u.p.e., zgodnie z którym dane w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu są równoważne pod względem skutków prawnych dokumentom opatrznym podpisami własnoręcznymi, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Ustawa dokonała w zakresie swojej regulacji dyrektywy 1999/93/WE z 13 grudnia 1999r. w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych . Podpis elektroniczny jest ogólną nazwą różnych technik potwierdzania autentyczności dokumentu i tożsamości jego nadawcy przy wymianie informacji drogą elektroniczną. Podpis elektroniczny musi spełnić te same warunki co podpis zwykły, tzn. powinien być trudny lub niemożliwy do podrobienia, stwarzać możliwość weryfikacji i trwale łączyć się z dokumentem.
Ustawa wprowadza definicję legalną podpisu elektronicznego w art. 3 pkt 1. Są to dane w postaci elektronicznej, które wraz z innymi danymi, do których zostały dołączone lub z którymi są logicznie powiązane, służą do identyfikacji osoby składającej podpis elektroniczny.

Tak więc aby można było mówić o podpisie elektronicznym muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki:
- istnieją dane w postaci elektronicznej,
- są one dołączone do innych danych

Zasada równoważności wymaga, by podpis elektroniczny był równie wiarygodny co własnoręczny. Ustawa nie obejmuje wszystkich rodzajów podpisów elektronicznych. Ustęp 2 art. 5 wyraźnie stanowi, iż dane w postaci elektronicznej są równoważne pod względem skutków prawnych dokumentom opatrzonym podpisami własnoręcznymi tylko wtedy, gdy opatrzone są bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu .

Bezpiecznym podpisem elektronicznym zgodnie z art. 3 pkt 2 u.p.e. jest podpis elektroniczny, który spełnia następujące kryteria:
1. Jest przyporządkowany wyłącznie do osoby składającej ten podpis.
O przyporządkowaniu podpisu wyłącznie do jednej osoby zaświadcza certyfikat. Ma on zapewniać, iż konkretna osoba rzeczywiście podpisała określone dane.
2. Jest sporządzony za pomocą podlegających wyłącznej kontroli osoby składającej podpis elektroniczny bezpiecznych urządzeń służących do składania podpisu elektronicznego i danych służących do składania podpisu elektronicznego.

Przez “bezpieczne urządzenie służące do składania podpisu elektronicznego” rozumie się urządzenie spełniające wymagania określone w u.p.e. w art. 18. Zgodnie z nimi takie urządzenie powinno uniemożliwić pozyskiwanie danych służących do składania podpisu elektronicznego, nie zmieniać danych, które mają zostać podpisane lub poświadczone elektronicznie oraz umożliwić przedstawienie tych danych osobie składającej podpis przed chwilą jego złożenia. Urządzenie to powinno również gwarantować, że złożenie podpisu będzie poprzedzone wyraźnym ostrzeżeniem, że kontynuacja operacji będzie równoznaczna ze złożeniem podpisu elektronicznego oraz zapewnić łatwe rozpoznawanie istotnych dla bezpieczeństwa zmian w urządzeniu do składania podpisu lub poświadczenia elektronicznego.
3. Jest powiązany z danymi, do których został dołączony, w taki sposób, że jakakolwiek późniejsza zmiana tych danych jest rozpoznawalna.

Kwalifikowany certyfikat, o którym mowa w art. 5 ust. 2 to taki, który spełnia warunki określone w u.p.e., wydany przez kwalifikowany podmiot świadczący usługi certyfikacyjne, spełniający wymogi określone w art. 3 pkt 12 u.p.e. Kwalifikowanym podmiotem świadczącym usługi certyfikacyjne jest podmiot świadczący usługi certyfikacyjne, wpisany do rejestru kwalifikowanych podmiotów świadczących usługi certyfikacyjne . Zgodnie z ustawą, kompetencję do prowadzenia owego rejestru posiada minister właściwy do spraw gospodarki. Minister podejmuje decyzje o wpisie do rejestru, kontroluje działalność podmiotów pod kątem zgodności z ustawą i może nakładać kary. Minister wydaje również zaświadczenie certyfikacyjne, bez którego nie jest możliwe wydanie kwalifikowanego certyfikatu.

Należy zauważyć, że podpis elektroniczny, któremu poświęcona jest u.p.e. jest w istocie podpisem cyfrowym. Pod pojęciem podpisu elektronicznego rozumie się zarówno rozpowszechniony obecnie podpis cyfrowy oraz inne techniki, które mogą być wykorzystywane jako metody identyfikacji podpisującego w sposób elektroniczny. Przykładowo mogą to być metody biometryczne, oparte na własnoręcznym podpisie .
Stosowane obecnie podpisy cyfrowe opierają się na algorytmach kluczy prywatnych i publicznych. Jeden służy do tworzenia podpisu elektronicznego, drugi do jego weryfikacji. Stanowią one matematycznie powiązaną parę, przy czym klucze te nie są identyczne . Klucz prywatny jest używany tylko przez tworzącego podpis cyfrowy tj. podpisującego, a klucz publiczny z założenia używany jest przez większą liczbę osób. Dostęp do klucza publicznego uzyskać można bądź przez pobranie go bezpośrednio od posiadacza odpowiadającego mu klucza prywatnego, jak również w miejscu publikacji on-line kluczy publicznych, np. w reprozytorium. Może być także załączony do certyfikatu zaświadczającego o posiadaczu klucza prywatnego .

Klucz prywatny może być przechowywany na dysku, karcie mikroprocesorowej, a dostęp do niego uzyskuje się po podaniu indywidualnego kodu dostępu (PIN) czy też przy pomocy urządzeń biometrycznych służących do identyfikacji, np. sprawdzające zgodność linii papilarnych palca .
Podpis cyfrowy jest ciągiem bitów zależnym od podpisywanej wiadomości, który wytwarza osoba podpisująca dokument , przekształcając wiadomość kryptograficznie, za pomocą klucza prywatnego. Postać podpisu cyfrowego zależy zarówno od klucza podpisującego, jak i od tekstu, pod którym został umieszczony. Użycie innego klucza podpisującego lub przeniesienie gotowego podpisu na inny dokument zawsze zostanie wykryte w procesie weryfikacji .

Podpis cyfrowy zapewnia również integralność podpisywanego dokumentu, każda zmiana w tekście powstała po zakończeniu procedury podpisywania, będąca wynikiem celowych działań osób postronnych czy też błędów powstałych podczas transmisji, spowoduje, że wynik weryfikacji podpisu będzie negatywny.
Jednym z najważniejszych aspektów funkcjonowania podpisu elektronicznego jest jednoznaczne potwierdzenie tożsamości podpisującej się elektronicznie osoby, szczególnie w sytuacji gdy komunikacja przebiega w systemie otwartym (np. w Internecie). Konieczne jest uwierzytelnienie przynależności kluczy przez zaufaną osobę trzecią. Zaświadczenie polega na wydawaniu certyfikatów ? stąd jej nazwa: instytucja certyfikująca.

Certyfikat ma za zadanie co najmniej:
- identyfikować podmiot go wystawiający,
- określać osobę dla której został wystawiony
- zawierać klucz publiczny tej osoby,
- wskazywać okres ważności certyfikatu .

Nadawca, wysyłając do odbiorcy podpisany elektronicznie dokument, dołącza do niego certyfikat, a odbiorca odszyfrowuje go, posługując się kluczem publicznym pobranym z certyfikatu, dzięki temu wie, że na pewno należy on do nadawcy. Cyfrowy certyfikat, aby był bezpieczny, musi być elektronicznie podpisany przez swojego nadawcę, czyli organizację certyfikującą dla potwierdzenia ważności i autentyczności wydawanych certyfikatów. Innymi słowy, jest zaszyfrowany przy użyciu prywatnego klucza należącego do tej organizacji . Organy certyfikujące mają więc również wydawane świadectwa wiarygodności ? certyfikaty. W taki sposób tworzy się struktura klucza publicznego (public key infrastructure, PKI). Jej organizacja polega na tym, że stojący najwyżej hierarchicznie urząd certyfikacyjny, zaświadcza o kluczach prywatnych innych podmiotów certyfikujących. W literaturze bardzo często podkreślany jest fakt, że podważenie wiarygodności klucza podmiotu stojącego najwyżej w infrastrukturze, powoduje reakcję łańcuchową, gdyż nie można wiarygodnie zweryfikować kluczy prywatnych innych podmiotów certyfikujących .

Podmiotem świadczącym usługi certyfikacyjne może być również jednostka samorządu terytorialnego. By zapewnić swą wiarygodność, podmiot świadczący takie usługi sporządza tzw. politykę certyfikacji, w której może zawrzeć procedurę wystawiania, zawieszania, unieważniania certyfikatów. Może również określać przedsięwzięta środki w celu zapewnienia ich bezpieczeństwa, ochrony danych, zasady korzystania z certyfikatów, zakres deklarowanej odpowiedzialności czy też wyłączeń odpowiedzialności.
Bez dokonywanej przez podmioty certyfikujące weryfikacji podpisu i identyfikacji składającej go osoby system nie mógł by funkcjonować. Artykuł 5 ust. 1 u.p.e. reguluje kwestię skutków prawnych sygnowania dokumentów bezpiecznym podpisem elektronicznym. Przepis wprowadza w tym zakresie dwie zasady. W myśl pierwszej z nich opatrywanie dokumentów bezpiecznym podpisem elektronicznym wywołuje skutki prawne wyłącznie wtedy, gdy ważny jest certyfikat, który pozwala na identyfikację bezpiecznego podpisu elektronicznego i identyfikację osoby składającej taki podpis. Druga z zasad głosi z kolei, że złożenie bezpiecznego podpisu elektronicznego w okresie zawieszenia certyfikatu powoduje, że skutek prawny takiej czynności wystąpi dopiero z chwilą uchylenia zawieszenia tego certyfikatu .

Podpis elektroniczny otworzył możliwość wykorzystania elektronicznej wymiany dokumentów w administracji publicznej, a co za tym idzie udostępniania przez urzędy coraz szerszego wachlarza e-usług. Wykorzystanie podpisu w sposób wynikający z u.p.e. pozwala na stworzenie mechanizmów w sposób jednoznaczny umożliwiający identyfikację osoby kontaktującej się z urzędem za pomocą Internetu, likwidując jednocześnie konieczność tworzenia skomplikowanych systemów zarządzania hasłami i uprawnieniami z nich wynikających. Jednak bez uproszczenia przepisów u.p.e. i wprowadzenia prostszych form podpisu elektronicznego w codziennych kontaktach obywatela z urzędem wdrażanie podpisu elektronicznego w administracji będzie niezwykle trudne. W relacji osoba-urząd musimy stosować bezpieczny podpis elektroniczny, a bez doprowadzenia do modyfikacji definicji bezpiecznego urządzenia do składania podpisu elektronicznego stosowanie tej formy będzie marginalne .

]]>